Categorie archief: KPN

Nederlandse telecomproviders voorzien Noord/Zuidlijn van netwerk

Vodafone, KPN, T-Mobile en Tele2 activeren zaterdag het mobiele netwerk op de Amsterdamse Noord/Zuidlijn. Daarmee behalen de partijen de officiële datum, op 22 juli wordt de Noord/Zuidlijn namelijk in gebruik genomen. De partijen realiseren op het gehele metrotraject (inclusief stations) 2G-, 3G- en 4G-dekking.

Dit vanwege de 194 antenne-installaties en een 11,5 kilometer lang ringleidingsysteem met signaal verspreidende coaxkabels. In de afgelopen weken hebben Vodafone, KPN, T-Mobile en Tele2 het mobiele netwerk uitvoerig getest om storingen op andere netwerken te voorkomen, zoals het C2000 netwerk van hulpdiensten.
Het bereik op de stations wordt gerealiseerd door de kleine (richt)antennes, in de tunnels nemen de coaxkabels het werk voor hun rekening. Deze kabels kunnen dankzij kleine gaatjes in de kabelmantel mobiel signalen verspreiden en ontvangen. Alle mobiele operators maken op het traject gebruik van hetzelfde netwerk met dezelfde zendmasten en antennes.

Realisatie netwerk en Noord/Zuidlijn
Vodafone spreekt in de aankondiging over een voorbeeld van de intensieve samenwerking tussen de mobiele providers om de klanten ook onder de grond in het openbaar vervoer een goede mobiele gebruikerservaring te bieden. Bij de samenwerking aan de realisatie van mobiele dekking op verschillende stations hadden de partijen verschillen rollen. Zo nam Vodafone bijvoorbeeld de leiding over het ontwerp en de bouw van de infrastructuur.
Na het testen hebben de providers er vertrouwen in dat vanaf zondag de 120.000 reizigers per dag kunnen vertrouwen op het netwerk. Wel zal het netwerk de komende tijd nog intensief gemonitord en verder geoptimaliseerd worden, voor een zo goed mogelijke gebruikerservaring. De Noord/Zuidlijn wordt na 15 jaar bouwen zondag officieel in gebruik genomen. Daarbij verwachten reizigers natuurlijk een netwerk dat werkt in de zo’n 7,1 kilometer lange metrotunnel.

Bron: techzine

EZK wil minimale snelheid voor mobiele netwerken

Staatssecretaris Mona Keijzer wil dat mobiele operators een minimale dekkingssnelheid gaan bieden. De voorwaarden hiervoor worden vastgelegd bij de eerstvolgende multibandveiling eind 2019, begin 2020. Dat stelt Keijzer in een brief aan de Tweede Kamer waarin zij het Actieplan Digitale Connectiviteit toelicht.

De komende maanden wordt op basis van nader onderzoek de exacte hoogte bepaald, zo stelt Keijzer. Die hoogte wordt vervolgens vastgelegd in de eerder aangekondigde Nota Mobiele Communicatie. Er wordt niet nader aangeduid of de minimale hoogte gaat gelden voor elke mobiele technologie of alleen voor de te veilen frequenties in de multibandveiling – 700-MHz, 1.400 MHz en 2.100 MHz. De vergunningen worden technologieneutraal uitgegeven, waardoor het ook niet mogelijk is om ze ‘5G’ te noemen.

Beperking dekkingsverplichting
Gisteren berichtte Telecompaper al dat de genoemde dekkingsverplichting uit de kamerbrief – 98 procent van alle Nederlandse gemeenten – enkele flinke uitzonderingen omvat. Alle Natura 2000 gebieden worden uitgezonderd van de dekkingsverplichting. Onder de term Natura 2000 zijn in de hele Europese Unie de belangrijkste natuurgebieden in kaart gebracht, met verplichtingen om die te beschermen. Nederland kent ruim 160 Natura 2000-gebieden, meldt Alterra, een onderdeel van het ministerie van LNV.

Investeringszekerheid bieden
Keijzer schrijft in haar kamerbrief verder dat zij operators graag investeringszekerheid wil bieden en daarom als overheid voorspelbaar handelen nastreeft. Dit moet bijdragen aan de uitrol van nieuwe mobiele technologie zoals 5G.
Ook is het volgens de staatssecretaris van belang dat de markt voor mobiele communicatie zich verbreedt door meer ondernemingen in de gelegenheid te stellen frequenties te gebruiken. Dit vergroot het aanbod van dienstverleners die de groeiende diversiteit aanvraag kunnen bedienen. Hiervoor onderneemt het kabinet verschillende acties.
Het kabinet geeft aanbieders van mobiele communicatie zekerheid dat de uitgifte van frequenties op landelijk exclusieve basis, waaronder voor de 700, 1400 en 2100 MHz-banden, in principe voor 20 jaar zal plaatsvinden. Hiermee wordt volgens de staatssecretaris zekerheid gegeven voor de uitrol van de nieuwe 5G-netwerken.
Een andere belangrijke frequentie voor de uitrol van 5G is de 3,5 GHz-band – volgens veel partijen zelfs de meest belangrijke frequentie voor 5G. Over het wel of niet mogen gebruiken hiervan vindt dit jaar een evaluatie plaats van het gebruik van deze band, met aandacht voor zowel het bestaande gebruik als het defensiegebruik. Zoals eerder aangegeven moet nog dit jaar een besluit vallen.
Verder zal de 26 GHz-band na Europese besluitvorming in 2020 aan de markt ter beschikking worden gesteld voor zowel landelijke als bedrijfsspecifieke toepassingen.

Concurrentie, keuzevrijheid
Om te zorgen voor voldoende concurrentie en keuzevrijheid, en zo de kans dat de groeiende diversiteit aan vraag wordt bediend te vergroten, moeten ook andere partijen dan de mobiele aanbieders frequenties kunnen gebruiken. Daarom zal er in een nader te bepalen door de industrie geharmoniseerde band voor 5G frequentieruimte beschikbaar worden gesteld.
Verder zullen verschillende sectoren door EZK op verzoek worden geholpen bij het invullen van hun vraag naar communicatiediensten. In dit kader wordt bijvoorbeeld (samen met brancheorganisatie BTG) gewerkt aan een standaard voor indoordekking van draadloze en mobiele openbare communicatienetwerken.

Duidelijkheid, eenheid, transparantie
De investeringszekerheid moet ook vergroot worden door meer duidelijkheid, eenheid en transparantie in lokale en regionale regulering. ‘Partijen die willen investeren in de telecominfrastructuur hebben hierbij te maken met soms sterk uiteenlopend gemeentelijk- en provinciaal beleid en regelgeving,’ aldus Keijzer. ‘Daarnaast zijn de regels soms niet transparant.’ Daarom wil het kabinet meer transparantie van lokale regels.
Zo worden op samensnelinternet.nl de lokale tarieven voor de aanleg van nieuwe ondergrondse infrastructuur gepubliceerd en zal worden aangegeven welke gemeenten een antennebeleid geformuleerd en gepubliceerd hebben.
Verder zal gewerkt worden met de VNG om te komen tot best practices voor gemeenten om de uitrol van infrastructuur te vergemakkelijken. Verder wordt met belanghebbenden besproken op welke wijze het Antenneconvenant na 2019 verlengd kan worden om goed voorbereid te zijn op de uitrol van 5G-antennes.

Bron: – Update: Informatie uit Kamerbrief toegevoegd]

Gemeente slaat alarm over slecht mobiel bereik in Borculo

BORCULO – De gemeente Berkelland zegt er alles aan te doen om de gebrekkige mobiele bereikbaarheid in Borculo op te lossen. ‘We hebben een veiligheidsprobleem als mensen geen 112 kunnen bellen met de mobiele telefoon’, zegt een woordvoerder.

Woensdag maakte Omroep Gelderland bekend dat er problemen zijn met mobiel bereik in Borculo, nu er geen mast van KPN meer staat op de fabriek van Campina.
Afgaande op de telefoontjes, mailtjes en berichten op sociale media concludeert de gemeente dat een groot deel van Borculo en een deel van het buitengebied van Geesteren problemen heeft met mobiel bereik. Het zijn in ieder geval KPN-gebruikers die last hebben, maar mogelijk zijn ook abonnees van andere providers de dupe.

‘Veel bedrijven zijn des duivels’
Ook bedrijven zijn gedupeerd door problemen met mobiel bellen en whatsappen. ‘Wij zijn niet het enige bedrijf dat des duivels is’, vertelt Sander Klein Braskamp van bouwbedrijf Beltman in Borculo. ‘Het complete industrieterrein in Borculo heeft er last van. We kijken nu naar een andere provider, maar het ziet ernaar uit dat andere providers ook gebruik maakten van die mast op Campina.’
Klein Braskamp klaagt over gesprekken met werknemers op de bouw en met leveranciers die wegvallen. ‘Ik ben ook onderweg en niet altijd op mijn vaste nummer bereikbaar. Als ik dan weer bereik heb, komen er opeens vijf voicemailberichten binnen.’

‘Zienswijze over schaduw van de mast’
Een oplossing voor de problemen met mobiel bereik is nog niet voor handen, bevestigt de gemeente Berkelland. ‘KPN wil een mast neerzetten bij de kringloopwinkel, maar iemand heeft een zienswijze ingediend vanwege de schaduw van de mast.’
Ook voor een tijdelijke mast is een aanvraag gedaan, maar het gaat volgens de gemeentewoordvoerder nog zeker acht weken duren voordat die procedure doorlopen is.

Bron: omroepgelderland.nl

EC en ACM onderzoeken samen fusie van T-Mobile en Tele2

T-Mobile en Tele2 hebben hun fusieplan op 2 mei aangemeld bij de Europese Commissie. Dat blijkt uit een publicatie van de Europese Commissie, DG Mededinging.

Brussel heeft een voorlopige deadline gezet van 12 juni voor een besluit over wat nu officieel een lopende zaak is. Het besluit kan ook eerder vallen, of leiden tot een diepgaand onderzoek. De Nederlandse toezichthouder ACM meldt in een nieuwsbericht dat de Commissie de fusie beoordeelt, maar dat ACM en Commissie hierin gelijk optrekken.
ACM deelt haar kennis met de Commissie vanwege de betekenis van deze voorgenomen overname voor de Nederlandse telecommarkt. Ook voert de toezichthouder marktonderzoek uit voor de beoordeling van deze concentratie door de Europese Commissie. De ACM dient geen verwijzingsverzoek in. Volgens de ACM is de Europese Commissie in deze situatie het best geplaatst om deze overname te beoordelen, omdat de Commissie op dit moment ook opnieuw de fusie van telecomaanbieders Liberty Global (UPC NL) en Ziggo onderzoekt.

Toetsing parallel aan marktbesluit KPN-VodafoneZiggo
Het ligt in de lijn om te veronderstellen dat de ACM en de Commissie ook zullen meewegen wat de voorgestelde fusie van T-Mobile en Tele2 betekent op de markt voor bundels van vaste en mobiele diensten. De ACM heeft dit onderzoek al gedaan voor de marktanalyse die moet gaan gelden voor KPN en VodafoneZiggo.
De fusie van UPC en Ziggo is in oktober 2014 goedgekeurd. KPN heeft echter via de rechter bezwaar gemaakt en daar een gedeeltelijke vernietiging van dat goedkeuringsbesluit mee gewonnen. De Commissie moet alsnog nader motiveren hoe zij aankijkt tegen de markt voor premium content. Liberty Global heeft om dit onderzoek gevraagd. Die conclusies gelden dan wel voor een moment dat al enkele jaren geleden is.
Het is nog niet bekend hoe de weging dit keer uitvalt. Juridisch zijn het gescheiden zaken: de marktanalyse voor breedband naast deze fusie van twee vast-mobiele aanbieders. Ze gaan echter over dezelfde markt en vallen ongeveer op hetzelfde moment. De ACM heeft het marktbesluit WFA geconsulteerd en is nog bezig de reacties te verwerken. Het besluit moet nog worden genotificeerd.

Bron: telecompaper

Grote groei mobiele netwerken voorbij, +59 antenne-installaties in maart

De grote groei is er uit bij de Nederlandse mobiele netwerken.

Kwamen er in 2016 en 2017 regelmatig nog honderden antenne-installaties per maand bij, dat aantal ligt nu meestal onder de honderd. In maart telde het Antennebureau in totaal 45.224 antenne-installaties, 59 meer dan in februari. In die maand kwamen er nog 69 antenne-installaties bij. Waarschijnlijk zal er weer een groeiversnelling komen wanneer 5G uitgerold wordt vanaf 2019, 2020.
Zoals gebruikelijk zijn het vooral antennes voor LTE-netwerken die er bij komen. In februari 59 van de 69, in maart 41 van de 59 installaties. Operators zijn vooral bezig met het verdichten van hun LTE/4G-netwerken in stedelijke gebieden, om zo capaciteit toe te voegen. Verder wordt steeds meer ongebruikt spectrum bedoeld 3G en 2G ingezet om 4G-netwerkcapaciteit aan te vullen en komen er antennes bij waarmee wordt geëxperimenteerd op het gebied van (pre)5G, zoals recent bij KPN. Toch zijn er ook nog wat antennes bij gekomen voor oudere mobiele technologieën: 13 voor GSM 900, 5 voor UMTS (3G)

Bron: telecompaper.com

Aantal antenne-installaties op 31 maart 2018

Er staan nu 45.224 antenne-installaties in Nederland. Een toename van 59 antenne-installaties in de maand maart 2018.

Overzicht soort en aantal antenne-installaties
GSM 1800: 4.882
GSM 900: 8.931
LTE: 16.805
UMTS: 14.606
Totaal: 45.224

GSM 1800 is gelijk gebleven. GSM 900, LTE en UMTS zijn gestegen met 13, 41 en 5 antenne-installaties.

Bron: antennebureau

EZK werkt aan wetsvoorstel ongewenste zeggenschap telecom

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) werkt aan een wetsvoorstel tegen buitenlandse overnames in de telecom- en ICT-sector. Het Wetsvoorstel Ongewenste zeggenschap telecommunicatie is ter advisering naar de Raad van State gestuurd en zal nog aan de Tweede Kamer worden aangeboden.

Partijen die Nederlandse telecomvoorzieningen willen overnemen, moeten dit vooraf melden aan het ministerie. Dit is een vorm van actieve goedkeuring van belangrijke overnames die ook in het Regeerakkoord is afgesproken. Het gaat hierbij om het verkrijgen van invloed op bedrijven van vitaal belang zoals aanbieders van telefonie, internet of datacenters. Het kabinet noemt ook PostNL en wil de wetgeving voor de posterijen en de Universele Dienst aanpassen.
De overheid wil de mogelijkheid hebben om een overname te blokkeren of terug te draaien, met een beroep op de nationale veiligheid of de openbare orde. “Bijvoorbeeld als de dienstverlening onbetrouwbaar wordt of uitval van voorzieningen dreigt,” meldt EZK.

Brede definitie telecombedrijven
De telecomsector omvat in het wetsvoorstel niet alleen aanbieders van mobiele-, vaste telefonie en internet. Ook bedrijven die vitale voorzieningen aanbieden zoals internetknooppunten, datacentra, hosting- en certificeringdiensten vallen hier onder, omdat ze van belang zijn voor continuïteit, betrouwbaarheid en veiligheid van de dienstverlening en de infrastructuur in Nederland.
In Europa is wettelijk vastgelegd dat ingrijpen bij overnames door de overheid alleen toegestaan is bij redenen van dwingend algemeen belang, bijvoorbeeld als de nationale veiligheid of openbare orde in het geding is.
Het kabinet onderzoekt op dit moment of de bescherming van allerlei vitale sectoren voldoende is. Deze analyse vanuit het ministerie van J&V is dit jaar gereed. Het kabinet verwacht de wet na de zomer van 2018 in te dienen voor behandeling in de Tweede Kamer.

Wetsvoorstel sinds 2013 in de maak
Het wetsvoorstel is een reactie op het bod van America Móvil op KPN. In 2013 nam het Mexicaanse bedrijf een belang in het voormalige staatsbedrijf. Een aan KPN gelieerde stichting heeft daarop een beschermingsconstructie geactiveerd, met preferente aandelen. AMX liet de plannen daarna varen. In de Tweede Kamer klonk de roep om maatregelen al direct door. Het kabinet is actief betrokken bij het proces, meldde toenmalig minister Henk Kamp in september 2013.
EZ heeft al medio 2014 de hoofdlijnen bepaald van het wetsvoorstel van nu: de Staat wil zeggenschap kunnen terugdraaien. In november moest Kamp melden dat er vertraging was en dat het voorstel in 2017 zou worden geconsulteerd. In februari 2017 bleek dat EZ een hoofdstuk wil toevoegen aan de Telecommunicatiewet.
De grote telecomaanbieders zíjn al in buitenlandse handen, stelde Nederland ICT daarop, en vroeg om een uitgebreidere analyse van de effecten van de maatregel. Beursgenoteerde bedrijven pleiten voor een bredere definitie van het maatschappelijk belang.

Bron: telecompaper

Aantal antenne-installaties in Nederland op 28 februari 2018

Er staan nu 45.165 antenne-installaties in Nederland. Een toename van 69 antenne-installaties in de maand februari 2018.

Aantal antenne-installaties
Gsm 1800: 4.882
Gsm 900: 8.918
LTE: 16.764
UMTS: 14.601
Totaal: 45.165

Gsm 1800, gsm 900, LTE en UMTS zijn gestegen met 3, 2, 59 en 5 antenne-installaties.

Bron: antennebureau

Tweede Kamer belegt expertsessie over 5G en 3,5 GHz-band

De Tweede Kamer buigt zich over de uitrol van 5G in Nederland.

Op 29 maart schuiven in de Tweede Kamer twaalf deskundigen aan uit bedrijfsleven en overheid, voor een ronde tafel over het onderwerp. Vooraf hebben tien bedrijven al een position paper ingediend over het centrale thema: de 3,5 GHz-band.
De drie grootste mobiele operators vinden het heel belangrijk dat dit spectrum beschikbaar wordt gemaakt. Ze staan daarin min of meer tegenover andere stakeholders, zoals satelliet en gemeenten die het spectrum zien als alternatief voor (afwezig) vast internet. De Tweede Kamer heeft met een motie gevraagd dat de band snel beschikbaar komt. Daarvoor is overleg nodig met een stakeholder die niet bij de ronde tafel is, Defensie.

Snel beschikbaar komen 3,5 GHz-band ‘essentieel’
KPN noemt het essentieel dat de 3,5 GHz band snel beschikbaar komt. De mobiele industrie heeft de visie is dat er voor 5G mobiel spectrum nodig is in drie banden: 700 MHz, 3,5 GHz en 26 GHz. Deze drie banden hebben verschillende natuurkundige eigenschappen en worden naast elkaar gebruikt voor 5G. Als een ervan ontbreekt, heeft dat consequenties voor het geheel.
Daar komt bij dat de 3,5 GHz-band als eerste is opgepakt door de industrie. Leveranciers ontwikkelen het ecosysteem van apparaten en diensten het eerst voor deze band. In de eerste fase van 5G wordt dit vooral gebruikt om mobiel breedband te ontwikkelen. De operators willen die capaciteit toevoegen dankzij nieuw spectrum, omdat ze bestaande gebruikers van 4G-spectrum willen houden.

MNO’s willen snel meer spectrum
KPN pleit ervoor om de 3,5 GHz band in elk geval in een deel van Nederland beschikbaar te maken, in het gebied onder de zone van het satellietgrondstation in Burum. Daarvoor is het wel noodzakelijk dat er geen nieuwe vergunningen meer worden uitgegeven voor bestaande gebruikers, namelijk besloten bedrijfsnetwerken en vast-mobiele netwerken.
Ook T-Mobile stelt dat Nederland een koppositie heeft en die dreigt te verliezen, omdat toepassingen in de 3,5 GHz niet of niet zonder meer kunnen worden vervangen in andere frequentiebanden. 5Groningen wijst op het feit dat er in de 700 MHz band drie vergunningen komen van 10 MHz, terwijl de 3,5 GHz-band in principe ruimte biedt voor kavels van 100 MHz breed, met veel meer capaciteit per operator.

VodafoneZiggo roept de overheid op om te onderzoeken hoe er al in 2018 mee kan worden getest en om het spectrum vanaf 2020 beschikbaar te maken. VodafoneZiggo suggereert om het satellietgrondstation in Burum te verplaatsen naar een booreiland, of naar een ander land.

Het Agentschap Telecom is minder stellig in zijn visie. Het AT wijst erop dat 5G ook toepasbaar is in andere frequentiebanden dan 3,5 GHz, namelijk 700 MHz, 26 GHz en ook in de banden die de mobiele operators nu al hebben. Daarmee wordt de urgentie van de mobiele operators genuanceerd. “Niemand weet precies wanneer 5G in Nederland beschikbaar moet zijn, wil Nederland bij de koplopers van Europa blijven horen.” Het Agentschap wil ook niet vooruitlopen op toepassingen en onthoudt zich van commentaar op de investeringen en toepassingen.

Stakeholders bepleiten hun deelbelang
Uit de vooraf ingediende position papers blijkt ook dat de andere gevraagde deskundigen pleiten voor hun eigen zaak. Inmarsat, gebruiker van de 3,5 GHz band, pleit voor bescherming van dit bestaand gebruik en stelt dat er oplossingen zijn om 5G op een andere manier te realiseren via hybride netwerken in ander spectrum. Ook zou het met software defined radio (SDR) mogelijk moeten worden om op laag vermogen 5G in te zetten, zonder storing op satellietverkeer.
Eurofiber grijpt de kans aan om te pleiten voor regels die de uitrol van glasvezel te vergemakkelijken. Om alle antennes in 5G-netwerken aan te sluiten, is immers veel glasvezel nodig. De P10 is een samenwerkingsverband van tien plattelandsgemeenten. Deze liggen verspreid door Nederland en kennen vergelijkbare vraagstukken rondom breedband. De P10 pleiten voor het gebruik van 3,5 GHz voor Fixed-Wireless Access, mobiel breedband als vervanger voor vast. Koning & Hartman pleit voor 3,5 GHz, maar ziet dat niet als het exclusieve domein van de mobiele operators. Ook de andere gebruikers, zoals lokaal breedband, verdienen aandacht.

Defensie zit niet aan tafel
Onder de tien sprekers die de Tweede Kamer heeft uitgenodigd, zit geen vertegenwoordiger van de belangrijkste huidige gebruiker, namelijk Defensie. Het belang van de inlichtingendiensten staat door Burum haaks op het belang van mobiel internet. Deze kwestie sluimert al jaren, maar nu is 5G in opkomst. Dit belangenconflict wordt daarmee steeds scherper neergezet.
De Tweede Kamer heeft het onderwerp voorbereid door vragen te stellen over het satellietgrondstation en de mogelijkheden om de belangen te verenigen. Op basis van deze posities lijkt het antwoord niet dichterbij te komen. Het Agentschap Telecom herhaalt nog een keer wat EZK al heeft laten weten, namelijk dat er met Defensie wordt gezocht naar een oplossing. Ook de economische impact van 5G wordt niet met cijfers geduid.

Bron: telecompaper

KPN activeert LTE-M, wil in Q1 2018 landelijke uitrol

KPN heeft op meerdere locaties in Den Haag en Rotterdam een testnetwerk geactiveerd voor LTE-M, een netwerkstandaard voor IoT-toepassingen via LTE. In de loop van het eerste kwartaal wordt LTE-M landelijk uitgerold, als onderdeel van 4G. KPN noemt het complementair aan de diensten via GPRS (2G) en LoRa.
LTE-M is volgens KPN met name geschikt om apparaten op kostenefficiënte wijze met grote regelmaat data uit te laten wisselen. Met een bandbreedte tot 1 Mbps en een lage latency kan er snel worden gestuurd op toepassingen. Afhankelijk van gebruiksintensiteit is de maximale batterijduur ongeveer 5 jaar, waarbij KPN niet meldt wat voor batterijen er dan in gaan. Typische voorbeelden waar LTE-M voor geschikt is zijn slimme meters, wearables, mobiele betaalautomaten en bijvoorbeeld het registreren, volgen en beheren van bedrijfsmiddelen.
KPN is al een tijd bezig met LTE-M. De eerste testen werden al in 2016 afgerond. De technologie is gestandaardiseerd door 3GPP, maar er is altijd een testfase nodig om te kijken hoe het zich gedraagt in het netwerk en hoe stabiel het is. Pas daarna kan een operator opschalen van een handmatige geconfigureerd base station naar automatisch beheerde functies in het hele netwerk.
De industriegroep 3GPP heeft meerdere standaarden ontwikkeld voor Machine-to-Machine communicatie en Internet of Things. NB-IoT is een van de andere. LTE-M heeft een wat hogere data rate dan NB-IoT, waarmee het ook mogelijk is om VoLTE te draaien. Beschouwd vanuit de chipsets is Cat-1 een uitgeklede versie van een LTE-modem. Cat-0 is nog spaarzamer, maar minder ver in het proces van standaardisatie en commercialisatie.

Bron: telecompaper